شعر و ادب

باز خواني شعر

soo-lar — Wed, 18 Nov 2009 06:11:18 GMT

باز خواني شعري از فرياد شيري

رستم زايي

مي خواستم با سر بيفتم ،نشد

زائوسرو ته ام گذاشت زمين

آسمان وقتي بار دار بود

و انگشتم براي سؤالي بالا رفت

كه افتاد

براي خودم يلي بودم

نامم را از شاهنامه در آورده بودند پوچ

خالي ام كردند

ودستانم را به چمداني بستند

كه از همه ي سفر هاي پشت سرم

سيستان را به خاطر داشت فقط

روي زمين بودم ،زمين

آنقدر ماندم

كه جاي علف جاده زير پايم سبز شد

زمين جاي خوبي بود براي سفر كردن

در انتهاي هر سفر

مثل جنيني دفنم كردند

ميان زميني كه ايستادنم را هر گز نديد

مي خواستم با پاي خود گم گور شوم

نشد

مرده شور كفن پيچم كرد

آسمان وقتي كه مي باريد

بر انگشتي كه از گورم با لا آمده بود

چرا؟.

مي خواستم با سر بيفتم ،نشد

زائو سرو ته ام گذاشت زمين

آسمان وقتي بار دار بود

و انگشتم براي سؤالي بالا رفت

كه افتاد

در بندِ آغازين شعر با سه تولد و يك زمان نا متعارف مواجهيم تولد ِ: انسان –شاعر ،انسان –كود ك و انسان اسطوره خواه و آرزو مند شرقي و زمان نامتعارف زماني است كه كودك نا متعارف زاييده مي شود ( رستم زايي ) اما آسمان باردار است و نمي بارد. آيا آسمان بغض مند تولد كودك است و يا نمي بارد تا كودك ِ متولد شده زمين را سيراب كند ؟انگشتِ سؤال كودك بالا مي رود (بسوي آسمان يا خدا ) كه چرا نشد طبيعي زايمان شوم ؟چرا چنينم متولدم كردند ؟و چرا تو اي آسمان ،بغض داري و نمي باري ؟و چرا تو اي خدا ...؟اما انگشت سؤال مي افتد يعني پرسش ممنوع!

براي خودم يلي بودم

نامم را از شاهنامه در آورده بودند پوچ

خالي ام كردند

و دستانم را به چمداني بستند

كه از همه ي سفر هاي پشت سرم

سيستان را به خاطر داشت فقط

مولود زمين در خيال خودش يلي است !اما نامش را از گردونه ي اسطوره و تاريخ به در آورد ند ،پوچ!! او را از نام (نماد هويتش )تهي كردند و يا «خال » يا داغ محتوم را بر پيكرش حك كردند؟ و اگرچه اين سفر تحميلي –جنيني است و از فرا موشي آغاز مي شود اما ذهن و چمدان خاطرات از آن همه بار اسطوره – فرهنگي فقط يك آغاز اثيري (سيستان ) را به خاطر دارند و از آن همه طول تاريخي و عرض جغرافيايي پشتِ سر چيزي به خاطر نمي آيد چرا كه سفر ،سفر ِ جنيني است با دستان ِ(نيز رستم دستان )بسته به چمدان تهي از خاطره .

روي زمين بودم ،زمين

آنقدر ماندم

كه جاي علف جاده زير پايم سبز شد

زمين جاي خوبي بود براي سفر كردن

در انتهاي هر سفر

مثل جنيني دفنم كردند

ميان زميني كه ايستادنم را هر گز نديد

مي خواستم با پاي خودم گم گور شوم

نشد

پس از آن خيزش نسياني ،ايستايي دوباره آغاز مي شود (آغازش مي كنند )زمين آيا مهربان است و به جاي ،علف جاده را در زير پا سبز مي كند و يا جاده جاده ي از پيش تعبيه شده اي است براي ادامه ي سفرِ فراموشي ؟به هر صورت زمين جاي خوبي است براي سفر كردن و انسان تشنه ي تحرك است اما اين سفر ،سفر دايره اي است و جنين يا نماد نسل هاي فراموشي در انتهاي سفر دفن مي شود ،در جغرافيايي كه به خاطر پيشينه ي پر بارش ميان يا مركزِزمين است !؟و در نگرشي ديگر انسانِ جنيني دو باره به رحمِ زمين باز گردانده مي شود ؛زميني كه هرگز ايستادنش را نديد .تازه مي بينيم كه تمام سفر هاي پيشين سفر ايستايي بود .انسان –جنين آرزويش در منتهاي بي آرزويي اين است كه حالا لا اقل با پاي خودش گمِ گور شود اما «نشد» يا نگذاردند . واژه هاي «دستان-گم گور –پوچ –خالي ام – كه افتاد و...»بازي هاي زباني معقول و بر آمده از جوهر شعر به وجود مي آورند و به شعر كثرت معنايي يا تأويل گونه گون مي بخشند .

مرده شور كفن پيچم كرد

آسمان وقتي كه مي باريد

بر انگشتي كه از گور بالاآمده بود

چرا ؟

جنين –انسان كفن پيچ مي شود اما نه با طيِ طريق از گهواره تا گور بلكه پس از زايش جنيني كه طي همه ي طريق در ايستايي يا اُفتايي صورت پذ يرفت .آسمان ا ما نمي بارد بر جنيني كه همين آسمان در وقت زا يشش بار دار بود يا بغض آگين و لي انگشت پرسش از گور بدر آمده و آسمان گويي بر اين پرسش غمالود مي گريد بر اين پرسش و اين انگشت كه در آغاز شعر در اعتراض به آن زايش تحميلي فرو مي افتد .چراي انتهاي شعر اما از نوع چراهاي «نيچه آي »است هم بر آن زاياندن تحميلي ،هم به سفر –ايستايي جنيني و هم به بارشِ از گاه گذشته ي آسمان و اين« چرا ؟ » يك پرسشِ انساني است ،پرسشِ انسانِ جدا شده از نام و نشان و اسطوره و تاريخ ؛يعني كه هم ريشه ها و هم حق چگونه زيستن فراموش نمي شود حتي اگر اراده، جنيني باشد و آغاز، اثيري.

سفارش

soo-lar — Thu, 08 Oct 2009 06:55:18 GMT

همه چيز روبه راه

نمي دانم چرا

آن نزديكِ دور

به سراغم نمي آيد

سفارشم

قرار بي قراري ها...

از دهان دلواپسي خاك :

طلبم را اگر از دنيا وصول كنيد

بچه هاي من...

هيچ كودكي در دنيا گرسنه نمي ماند

بدهي ام

شعرهاي ناسروده ي من است

ببخشيد!

مجال زندگي اندك بود!

در تابوت دوبيتي ام بگذاريد

درشاه چشمه ي غزل بشوييد

در خلعتي سپيد

خاكم كنيد

با تلقيني از حروف ساده ي همين سال هاي باراني

گورم رااز قبل سفارش داده اند!

موجودي ام

سروده هاي چاپ نشده ي من است

به همسرم سپردم به چاپش بسپارد

زير نظر ساده ترين برادران زمين

همه چيز روبه راه

آن دور نزديك...

بر سنگ گورم نشانه ي پرسشي بگذاريد .

پَرواس

soo-lar — Sat, 22 Aug 2009 13:39:18 GMT

خوداين همه بازيچه ي رنگارنگ

تنها

به نيش و نوش اوسر خوش بود

شهر

كار به كار كسي نداشت

به مانكن ها سلام مي داد

ماهي هاي توي حوض

مجسمه ي بالدار ميدان

گاهي هم به خودش

در نيش و نوش دست و دهان

گاهي به دور دست ها مي گريخت

تا عكس خود در آفتاب بگريد

در آب بخندد

دست در گردن درختي بخوابد

چند روزي او را نديد

در خودش چندك زده بود

با شانه هاي برف

آفتابي كه شد شهر

پرده از پيكره اي انداخت

دست در گردن فرشته ي بالدار

چشمي به دور دست.

آلزايمر

soo-lar — Sun, 19 Jul 2009 15:54:18 GMT

گذشته را به حال مي خواند

حال را به گذشته

در خوانش آينده

چشم مي گذاشت و

زمزمه هايي

كه قبول اش اگرچه مشكل

ردش آسان نبود

در حفره هاي تنهايي ما مي خواند

با نگاه سايه در نگاه

دهان سايه بر ديوار

در آن غروب دهان

دل به صوت و ساز سايه نمي داد

لب خواني نگاه

سعي داشت

چيزهايي بگويد

كه نفهميديم

گاهي در سكوت مان صدايي مي شنويم

با دهاني كه بريده مي آيد

از جزاير آلزايمر.

باز خوانی شعر

soo-lar — Sun, 17 May 2009 06:42:18 GMT

باز خوانی شعری از واهه آرمن

کابوس

طناب دار گردنش را فشرد

آرزو کرد

کاش،برای آخرین بار سیبی گاز می زد

صدای جلاد او را به خود آورد:

تو هیچ کس نبودی

وهیچ کس نبودنت را نخواهد گریست!

ناگهان زیر پایش خالی شد .

بیدار شد

چهره ی عرق کرده اش رابا دست پوشاند

حضور بیگانه ای را در اتاق حس کرد

«من شعر می نویسم»

نعره زد کینز برگ

«چون میلیونر هااز شرق تا غرب

سوار رولزرویس می شوند ،اما فقرا

پولی برای درمان دندان هایشان ندارند »

بر خاست

به کوچه زدو قدم زنان

به سوی خانه ی دوستش که دندان نداشت ،رفت

در کوچه

ره گذران قهقهه می زدند

ماشینی از کنارش گذشت

جلادی را که در خواب دیده بود ،شناخت

سوار بر رولزرویس.

سیبی را که آرزو کرده بود به یاد آورد

و دوست بی دندانش را

ناگهان

زیر پایش خالی شد ./

طناب دار گردنش را فشرد

آرزو کرد

کاش ،برای آخرین بار سیبی گاز می زد

صدای جلاد او را به خود آورد

تو هیچ کس نبودی

و هیچ کس نبودنت را نخواهد گریست

ناگهان زیر پایش خالی شد .

شعر بین واقعیت و خیال در نوسان است آیا این واقعیتی خیال انگیز است یا به قول نیچه خیال واقعی ؟ حلقه ی طناب بر گردن تنگ می شود در مرز بین زندگی و مرگ چه آرزویی می شود کرد جز آرزوی گاز زدن سیبی که نماد عشق و زندگی است و شاعرِ دلواپس ،آرزوی وداع آخر را دارد در این لحظه های واپسین !مصرع های بعدی نشان می دهد که شخص مورد اعدام یک آدم معمولی نیست تا گناهش از نوع گناهان روز مره باشد چرا که جلاد به او می گوید :« تو هیچ کس نبودی/و هیچ کس نبودنت را نخواهد گریست» و این حرف آخر همه ی جلا دان تاریخ است تا در فرافکنی برای عمل ننگین خود تو جیهی بیابند اما روشن است که جلاد از «همه کس »بودن ِآن شخص در رنج است و از این که همه کس بودنش را خواهند گریست .

بیدار شد

چهره ی عرق کرده اش را با دست پوشاند

«من شعر می نویسم

نعره زد کینز برگ

«چون میلیونر ها از شرق تا غرب

سوار رولز رویس می شوند اما فقرا

پولی برای درمان دندان هایشان ندارند»

وجه دیگر تعلیق آشکار می شود :ای! ...این که کابوس بود !!؟ اضطراب ناشی از به دار آویخته شدن خسته اش می کند و عرق بر چهره اش می نشاند .دست بر چهره می گیرد ،شوک و شک ناشی از اعدام و خیال و حالت بین راحت و ناخوشی به تأملش وامیدارد تعلیق دوباره ای آغاز می شود، «خیال واقعی »حضور بیگانه ای را در اتاق حس و لمس می کند اما این بیگانه کسی جز کینز برگ معترض نیست وکلمه ی بیگانه در اینجا تجاهل العارف می نماید چرا که کینز برگ، خود راوی هم هست و قتی که ان اعتراض سرشتی شاعران را بیان میکند :مصرع «من شعر می نویسم»انگار از زبان راوی بیان می شود هم اززبان کینز برگ.تازه می فهمیم کسی که قرار است اعدام شود خود راوی –شاعر است چرا که صدای او با صدای کینز برگ یکی است صدای کینز برگ – شاعر مرز جغرافیایی را در می نورددیعنی این اعتراض سرشتی ،شرق تا غرب را در بر می گیرد و متوجه محدوده ی خاصی نیست .طنز ظریف و تلخی در مصرع«اما فقرا پولی برای درمان دندان هایشان ندارند »نهفته است .راوی –شاعر دندان را که وسیله ی تغذیه است برای فقرا در نظر گرفته است تا مخاطب را متوجه نانی کند که برای فقرا نیست یا این که درمان دندان و دهان فقرا همان نان است که نیست!

برخاست

به کوچه زد و قدم زنان

به سوی خانه ی دوستش که دندان نداشت ،رفت

در کوچه

ره گذران قهقهه می زدند

ماشینی از کنارش گذشت

جلادی را که در خواب دیده بود، شناخت

سوار بر رولز رویس

سیبی را که آرزو کرده بود به یاد اورد

ودوست بی دندانش را

ناگهان

زیر پایش خالی شد .

در بیداری به سوی خانه ی دوستی می رود که دندان ندارد یا در اصل نان ندارد .ره گذران بی خیال قهقهه می زنند جلاد ابتدای شعر ،سوار بر رولز رویس از کنارش می گذرد .یک تداعی ما را به میانه ی شعر بر می گرداندکه :میلیونر های از شرق تا غرب سوار بر رولز رویس همان جلاد هستند ؛نوعی این همانی در اینجا تداعی می شود .سیب آرزو را به یاد می آورد که همان عشق و زندگی است و دوست بی دندانش را ناگهان زیر پایش خالی می شود یعنی دوباره در انتهای شعر به تعلیقی زیبا می رسیم ؛تعلیقی که خواننده را بین خیال و واقعیت مردد نگاه می دارد که آیا راوی –شاعر آویز بر طناب دار زیر پایش خالی شد یا این که پس از رهایی از کابوس و قدم زدن در خیابان...و دیگر این که این شعر ِتوأمان خواب و بیداری و خیال وواقعیت مثل همه ی شعر های خوب از پایان آغاز می شود و در ذهن ما ادامه می یابد .

رو به رو

soo-lar — Fri, 17 Apr 2009 16:16:18 GMT

منی که فکر می کنی تویی

من نیست

آینه با تو دروغ می گوید

من کودکی ست با چشم های زلال

که زمانی

از پاجوشی کوه رسید

با دست هایی از کودکی کبوتر و پلنگ

لهجه ای که

همکلاسی هایش را ریسه می داد

کفش هایی

که دائم به راه می خندید

جیبی از سهم ستاره و نسیم

آستینی از دو تکه ابر

انگار همین دیروز بود

من عکس نیمه ی خود افتاد

کبوتری چید گربه ی خانگی

آستینی بارید

ستاره ای سوخت

سوتکی شکست

کسی در گریه هایش آب رفت و

رفت...

آینه را که بشکنی

من در صدایی آینه می شود

دلی از کودکی پلنگ و کبوتر .

این همانی

soo-lar — Tue, 17 Mar 2009 05:42:18 GMT

پیاده رو یخ می رود

مغازه ها

وامانده در خمیازه ی سنگی خود

خانه ها

برج می روند خاموش

نیمکت ها

خیره در تنهایی هم

نهال های توسری خورده

به صف اند گدایان یتیم

فواره ها

وامانده در فوران تشنگی

سکوت ترافیک است

چراغ های سبز

کور مادر زاد

مجسمه ها

از جاودانی خود در حیرت

کبوتران

نشانه می گذارند

بر شانه های افتخار

روز

خالکوب قندیل های فراموشی

خطِ دست شهر نا خوانا

زمان

زنی کولی ست

خیره در آینه ی کور .

لا چِمِر *

soo-lar — Mon, 16 Feb 2009 05:33:18 GMT

شغالان که زوزه آمدند

دریا که در صدا نشست

مادرم گفت

شکر خدا فردا آفتاب است

ما خانواده ی سر به راهی بودیم

تنگِ دهکده ی دنیا

روز و شب مان را میزان می کردیم

به زنگ خروس و زوزه ی شغال

فردا

بیدار نشد

صبح

باران بند نیامد

پدر به مزرعه نرفت

کنار لانه چند پر خونی...

مادر که بغضش می خورد:

خدا را شکر دفع بلاست!

مادر

دائم نمازش قضا می خواند .

*لا چِمِر=لا+چِمِر-یک واژه ی اصیل مازندرانی است

لا=میان-میانه-شکاف

لادادن=شکفتن -رُخ نمودن-روشن شدن -صاف شدن هوا

چِمِر=صدا

لا چِمِر=صدای صاف شدن هوا پس از یک باران طولانی-در مازندران بنا به یک باور بومی و کهن عقیده بر این است که با صدای دسته جمعی شغالان در شب توأمانِ صدای دریا،پس از یک باران طولانی فردای آن شب آفتابی است .

ترسوز

soo-lar — Sat, 17 Jan 2009 08:45:32 GMT

دندان قروچه که آمد صدا

همه رویای تنم پرید

آهی شدم که گرم افتاد

برگ از برگ نجنبید

کوه

حتی نگفت آه...

مانده در چمباتمه ی سنگی

هی گذر رود را می پاید

رودخانه

از بیخ گوش تشنه نمی خواند

در خلسه های کور

تنها سر دریا شدن دارد

آفتاب

در سایه روشن تکرار

دزدانه می آید و می رود

تاخسته اش

سر به بالش مهتابی بگذارد

ماه

فرقی نمی کند سکوتش

تکیه به کدام شاخه بنشیند

ایستاده...افتاده ...

اتفاق می شویم

تنها

تر از صدای سر گردانی می سوزم

که در من آشیانه داشت .

تنانه

soo-lar — Thu, 18 Dec 2008 12:58:18 GMT

از وقتی که مردد بودیم

آدمی زاده شویم یا آبزی

همدیگر را می شناختیم

در همسایگی غار ها

بار ها عاشق شدیم

در هجای سنگ

حافظه ی درخت

لفظ رود

حوایمان آدم را نفریفت

قابیل مان هابیل را نکشت

بهشت مان همین تنی ست

که بوستان لذت هاست

و خدا

عشقی که ما را در یکدیگر آفرید

جهنمش؟؟

ارزانی قدیسین !

٫ نقد اين شعر را در وبلاگ بهمن ارجمند(روشنا) بخوانيد:

نگاهي به شعري از جليل قيصري